رکن چیست؟

حکمای طب ایرانی اعتقاد داشتند که تمام موجودات زنده و غیره زنده عالم، از ترکیب چهار رکن یا عنصر به معنی ماده ی اولیه تشکیل شده اند، که هر کدام از این چهار ماده اصلی کیفیات خاص و ویژه ای دارند. این عناصر عبارت اند از ، آتش، آب، خاک، هوا.

آتش عنصری با کیفیت غالب گرمی و خشکی

خاک عنصری با کیفیت غالب سردی و خشکی

هوا عنصری با کیفیت غالب گرمی و تری

آب عنصری باکیفیت غالب سردی وتری

مزاج چیست؟

مزاج کیفیتی است که در نتیجه آمیخته شدن ارکان مختلف به نسبت های مختلف در تمام موجودات جهان از جمله انسان به وجود می آید. مثلا اگر عنصر آتش در تشکیل شیئی غالب باشد، مزاج آن گرم و خشک می شود.

با توجه به امکان ایجاد نسبت های بسیار متنوع، بینهایت مزاج خواهیم داشت و مزاج هیچ دو موجودی کاملا یکسان نیست، اما مزاج ها را به نُه دسته کلی تقسیم کرده اند:

معتدل، گرم، سرد، تر، خشک، گرم و تر، سرد و تر، گرم و خشک، سرد و خشک.

خلط چیست؟

اخلاط چهارگانه دم، صفرا، سودا و بلغم موادی هستند که از فعل و انفعالات خاص بر روی مواد غذایی در کبد تولید می شود. هر بخش از مواد غذایی خورده شده در ساخت یکی از این اخلاط مؤثرتر است. این اخلاط چهارگانه با نسبت های مختلف در کنار هم قرار گرفته و اعضای بدن را می سازند.

بدن انسان از بدو تولد می تواند دارای مزاج معتدل، گرم، سرد، تر، خشک، گرم و تر، سرد و تر، گرم و خشک، سرد و خشک باشد و هر یک از این مزاج ها باعث بروز ویژگی های جسمانی و روانی خاصی برای افراد می گردد که باید در جنبه های مختلف زندگی آن را مدنظر قرار داد.

در بدن هر انسان سالم اخلاط چهارگانه دم، بلغم، صفرا و سودا به میزان مورد نیاز برای همان بدن تولید می گردد.

اگر فردی دچار بیماری ناشی از تغییرات مزاجی باشد، دو حالت ممکن است به وجود بیاید:

1- مقدار یا کیفیت اخلاط بدن تغییر کند و در نتیجه مزاج هم تغییر نماید.

2- بدون تغییر در اخلاط فقط مزاج عضو تغییر کند، مثل سردردی که در اثر گرمای شدید آفتاب ایجاد شود. این نوع مشکلات کوتاه مدت است ولی اگر مزمن شود منجر به تغییر اخلاط هم می شود.

توجه: هیچ کدام از مزاج های نُه گانه در صورت برخورداری از تندرستی نیاز به استفاده دائمی از غذاها و یا انجام دستوراتی برخلاف مزاج پایه شان ندارند. مثلا اگر مزاج پایه بدنی، سرد باشد، این تصور که با خوردن گرمی ها مزاج معتدل می شود، تصور باطلی است چرا که افراط در این حالت می تواند منجر به ایجادبیماری سوء مزاج گرم شود.